Zgorzkniały Rylski

W ostatnim “Tygodniku Powszechnym” (nr 16) wywiad z Eustachym Rylskim przy okazji jego nowej powieści “Obok Julii”. Jakkolwiek wypowiedzi Rylskiego noszą znamiona strasznego ponuractwa i zgorzknienia, jest w tym wywiadzie kilka ciekawych fragmentów.

"Pisaniu jest potrzebna pycha. W każdym razie mnie ona nigdy nie zawiodła. Nawet, gdy byłem skromny, przesadnie skormny, to podszywała to pycha. (…) Przecież pisaniu nie przyświeca żadna szlachetna intencja. To introwertyczne zapatrzenie się w siebie, odkrywanie paskudnych cech, jakich byśmy się w sobie nie domyślali".

Ze zdjęcia zamieszczonego obok wywiadu spogląda na mnie suchy, kościsty mężczyzna z mieszaniną pogardy i beznadziei wypisaną na twarzy. Nie przesadzam - tym zdjęciem można straszyć dzieci. 

Ale Rylski daje swoim pesymizmem świadectwo ważnego zadania, które ma spełniać literatura - studzenia zapałów, uświadamiania człowieka o jego małości. Pisarz ma uczyć pokory - nie tylko czytelników, ale i siebie. Nawet jeśli pycha mu pomaga.

O zmianach 1989 roku

Teoria doboru naturalnego Karola Darwina stała się w XIX wieku na tyle popularna, że rozciągnięto ją również na życie społeczne. Zaowocowało to poglądem - widocznym zwłaszcza w polskiej literaturze postyczniowej - że społeczeństwa powinny się przekształcać na drodze ewolucji, a nie rewolucji.

Tak sobie myślę*, czy polskie zmiany w 1989 roku nie są właśnie triumfem tej pozytywistycznej zasady… Nie było u nas wieszania, rozstrzeliwania, krwawych zamieszek. Przekształciliśmy się, bo po prostu socjalizm okazał się ustrojem niewydolnym i nieudolnym. Zdecydował darwinowski dobór naturalny. Tę ewolucję przyspieszyło rzecz jasna 10 mln. ludzi zrzeszonych w “Solidarności”, ale u jej podstaw leżała słabość ustroju, mogącego się w pewnym momencie bronić jedynie siłą.

No tak, ale czy taka ewolucjonistyczna zmiana ustrojowa jest w zgodzie z polską naturą? Naszym sercom bliższa jest raczej poetyka romantyczna, rewolucyjna. Krwią mamy zmyć piętno zdrajców i zaborców - jak dobrze znamy ten język! Jest przecież wciąż obecny, nie tylko w słowach polityków. Nawet jeśli zupełnie nieświadomie, wciąż mówimy Mickiewiczem i Słowackim. Dlatego myślę, że w dzisiejszych badaniach literackich największy nacisk winien być położony na romantyzm polski i jego związki z naszymi najnowszymi doświadczeniami.

Kiedy myślę, gdzie ja stoję w sporze o kształt naszych przemian po ‘89, to wydaje mi się - jak w większości przypadków - że jestem po środku. Cieszy mnie, że bezkrwawo pokonaliśmy zmianę ustrojową (to dla mnie naprawdę ważne, urodziłem się przecież w czasie, gdy to wszystko się dokonywało - moje najwcześniejsze lata mogły wyglądać zupełnie inaczej), ale mam też żal, że nie rozliczono się dostatecznie ze zbrodniarzami komunistycznymi (nie chodzi tu o rozstrzeliwanie, ale o rzetelne procesy).

Być może taka postawa jest niechrześcijańska - w swoim rozdarciu nie jestem ani “zimny”, ani “gorący” - ale to jedna z tych sytuacji, w których trudno znaleźć stuprocentowo dobre wyjście.

Ech, niepewność jest taka niemedialna… Do tefałenu mnie nie zaproszą.

*bardzo lubię tę formułę z dziennika Jerzego Stuhra z czasu choroby - jest w niej piękne połączenia skromności i troski.

Dziennik Julii Hartwig

Powrót do Dziennika Julii Hartwig i kilka luźnych spostrzeżeń.

Wielka Sobota

W poranek Wielkiej Soboty, kiedy piszę te słowa pogoda wciąż jest skandynawska. Nieproszony gość Śnieg wciska się gdzie tylko może, okrywając cienką warstwą dachy budynków. Może ta ponura, mydlana szarość nieba jest potrzebna w taki dzień…

Wczoraj Wielki Piątek przyniósł oczekiwaną przeze mnie ciszę. W domu słuchałem Requiem Mozarta i Pasji wg św. Mateusza Bacha. Trochę podczytywałem Mękę wg św. Jana  W kościele największe wrażenie robi procesja do Grobu Pańskiego z tym niesamowitym śpiewem “Odszedł pasterz nasz”. Jest w nim żałoba, wielki smutek i jakaś nieuchronność zdarzeń.

Dziś atmosfera jest już ciut pogodniejsza mimo wiadomej aury. Czytam na wyrywki “Dziennik” Julii Hartwig (piękna i energiczna konkretność stylu, dyskretne poczucie humoru) i kończę “Zbrodnię i karę”.

Trochę o Franciszku, skromności i ciszy

Od kilku dni mamy nowego Ojca Świętego. Na szczęście wielka medialna wrzawa powoli ustaje - można więc zastanowić się w spokoju nad wyborem Kolegium Kardynalskiego.

Wrażenia po obejrzeniu “Hobbita”

Mój pierwszy kontakt z “Hobbitem” Tolkiena nie był wzrokowy, tylko słuchowy. Wujek udostępniał nam książki do słuchania wypożyczane z biblioteki Związku Niewidomych. Pamiętam podłużne pudełka z kasetami magnetofonowymi i sakramentalne “koniec ścieżki drugiej” wypowiadane przez lektora. Czasami okazywało się, że poprzedni właściciel kasety zamiast “play” wcisnął “record” i słychać było odgłosy typu “wyłącz wreszcie ten telewizor”. Wtedy nikt jeszcze nie nazywał tego audiobookiem…

Miałem siedem, może osiem lat, leżałem na dywanie i wsłuchiwałem się w opowieść o dzielnym Bilbo, który wyruszył na wyprawę nie zabierając nawet chusteczki do nosa. Ta książka miała trudny do opisania urok. Była optymistyczna - człowiek może zapomnieć o swoich przyziemnych potrzebach i osiągnąć coś pozornie niemożliwego - biło od niej ciepło. “Władca pierścieni”, napisany po II WŚ, był już o wiele bardziej mroczny…

O tym wszystkim myślałem przed obejrzeniem pierwszego z trzech filmów na podstawie “Hobbita” J.R.R. Tolkiena.

Wrażenia wizualne

Zanim zdążyłem sobie wyrobić opinię o tym filmie Peter Jackson kupił mnie swoimi widoczkami. Jeszcze godzina oglądania tak pięknych krajobrazów i kupiłbym bilet lotniczy do Nowej Zelandii.

Przed premierą naczytałem się o klatkach. Nie na zwierzęta, tylko na sekundę. Do tej pory standardem były 24, “Hobbit: Niezwykła podróż” został nakręcony w 48. Z wypowiedzi Poważnych Recenzentów o tym, jaka to wielka zmiana i jak źle się to ogląda można by ułożyć książkę dwa razy grubszą od “Hobbita. Posłuchaj mnie, czytelniku - różnicy nie widać, a nawet jak widać to nie wiem na czym miałaby polegać jej szkodliwość dla odbioru filmu.

Swoją drogą nigdy nie mogłem zrozumieć, jak krytyk filmowy może się wymądrzać o jakości zdjęć albo pracy operatora. Czy ci panowie kiedykolwiek mieli kamerę w rękach, ustawiali kadr, rysowali storyboard? Ostatecznie wszelkie mądrości dotyczące zdjęć i tak można sprowadzić do jednej, prostej oceny: ładne czy brzydkie? Moim zdaniem ładne. Nawet bardzo ładne.

Historia 

Wszystkie efekty specjalne, fajerwerki, miliony wyłożone przez producentów są o Kanta (Immanuela) potłuc, jeśli historia jest słabo opowiedziana. 

Zastanawiałem się, w którą stronę pójdzie Peter Jackson. Czy będzie chciał odtworzyć jak najlepiej klimat książki i zrobić z “Hobbita” baśń dla ciut większych dzieci, czy uczyni go mrocznym, tak jak swoje adaptacje “Władcy pierścieni”.

Okazuje się, że Jackson wybrał złoty środek. Straszliwe sceny z orkami są u niego przeplatane z rubasznym humorem krasnoludów i uroczą ciamajdowatością Bilba. To było chyba najlepsze rozwiązanie.

Kiedy czytam wywiady z reżyserem “Hobbita” to widzę szczery zapał i nie uważam, ze jedynym motywem rozbicia książki Tolkiena na trzy pełnometrażowe filmy była chęć zysku. Co ciekawe twórcy filmu otrzymali rękopisy Tolkiena z niewykorzystanymi ostatecznie w “Hobbicie” wątkami. Dzięki temu wersja kinowa jest nie tylko adaptacją, ale również rozwinięciem Tolkienowskiej wizji.

Jackson przeniósł mnie na chwilę do - wybaczcie patos - baśniowej krainy, którą po raz pierwszy poznałem w dzieciństwie. Za to należą mu się podziękowania w formie życzliwej recenzji, którą przeczytają miliony osób.

Spotkałem dzisiaj Jerzego Pilcha. Na ulicy, nieopodal Traffic Clubu. Skinąłem do niego głową. Odpowiedział skinieniem. Był chyba lekko wystraszony.